Góry Orlickie
Najwyższe pasmo Sudetów Środkowych, biegnące z północnego wschodu na południowy zachód od przeł. Polskie Wrota (660 m) do doliny Dzikiej Orlicy, która oddziela je od równoległych Gór Bystrzyckich. W granicach Polski znajduje się tylko północno-wschodni fragment pasma z Orlicą (1084 m). Dalej góry ciągną się przez terytorium Czech wyraźnym grzbietem ze słabo zarysowanymi kulminacjami z najwyższym szczytem Velká Deštná (1115 m) oraz kolejnymi – Tetřevec (1043 m) obok którego znajduje się barokowa Kunštátská kaple i Anenský vrch (991 m) z wieżą widokową. Dalej grzbiet się obniża i opada do przełomowej doliny Dzikiej Orlicy, objętej rezerwatem Zemská brána. Wzdłuż grzbietu biegnie pas umocnień z lat 30. XX w., zbudowanych przez Czechosłowację przeciwko spodziewanej agresji niemieckiej z udostępnionym do zwiedzania kompleksem Twierdzy Hanička. W dolinie Dzikiej Orlicy znajdują się wyludnione po 1945 r. miejscowości o charakterze letniskowym (Bedřichovka, Orlické Záhoří, Neratov, Bartošovice v Orlických horách). Na zachodzie Góry Orlickie przechodzą łagodnie w coraz mniej wyraziste pogórze, wzdłuż zachodniej granicy pasma ciągnie się pas turystycznych miejscowości a zimą ośrodków narciarskich (Deštné v Orlických horách, Zdobnice, Říčky v Orlických horách) z zabytkowym miastem Rokytnice v Orlických horách. Na północy bardziej wyraziste Pogórze Orlickie opada do dolin Bystrej i Metuji, która u ujścia Olešenki tworzy przełom zwany Peklo. Wzdłuż krawędzi pogórza znajdują się Náchod, Kudowa-Zdrój i Lewin Kłodzki.
Widok na Duszniki-Zdrój z Nawojowej, fot. Adobe Stock
Wieże widokowe w Górach Orlickich
Orlica (1084 m n.p.m.)
25,5-metrowa wieża na Orlicy serwuje szerokie panoramy. Konstrukcja posiada trzy platformy widokowe. Z najwyższej, przy dobrej pogodzie podziwiać można nawet Karkonosze ze Śnieżką. Dojście m.in. z parkingu pod Sołtysią Kopą (40 min) i z Zieleńca (ok. 1 h).
Szczyt zaliczany jest do Korony Gór Polski.
Velká Deštná (1115 m n.p.m.)
Najwyższy szczyt Gór Orlickich oraz całych Sudetów Środkowych poszczycić się może oryginalną wieżą widokową. Ażurowa konstrukcja wznosi się na wysokość 17 m, dostarczając widoków na Karkonosze, Góry Stołowe, Góry Bystrzyckie czy Jesioniki. Dojdziemy tu m.in. z Zieleńca (ok. 2 h).
Warto odwiedzić:
Kudowa-Zdrój
Uzdrowisko położone na pograniczu Gór Stołowych, Wzgórz Lewińskich i Pogórza Orlickiego. Warto zobaczyć Park Zdrojowy, w którym znajduje się staw oraz największa na Dolnym Śląsku pijalnia połączona z salą koncertową i halą spacerową z 1906 r. Obok stoi okazałe Sanatorium Polonia, wzniesione w latach 1905-06 jako hotel Fürsten Hof oraz barokowy Szpital Uzdrowiskowy Zameczek z lat 1795-1812. W parku zdrojowym mieści się okazała tężnia solankowa. Co roku w sierpniu, w teatrze zdrojowym organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Moniuszkowski. Inne atrakcje miasta to aqua park, park linowy i park rozrywki oraz Muzeum Zabawek. W dolinie Kudowskiego Potoku znajduje się drewniana dzwonnica alarmowa z 1846 r.
Plan Kudowy-Zdroju (mapa Góry Bystrzyckie, Góry Orlickie)
Czermna
Kaplicę Czaszek zbudował w latach 1776-1804 ks. Wacław Tomaszek. Zgromadzono w niej szczątki ponad 20 tysięcy ludzi, które należą do ofiar wojen śląskich z lat 1740–42 oraz 1744–45, a także osób zmarłych na choroby zakaźne w XVIII w. Obok znajduje się kościół św. Bartłomieja, pierwotny z XIV w., odbudowany po wojnach husyckich w XVI w., w 1783 r. otrzymał wystrój barokowy. Wolnostojąca dzwonnica powstała w 1603 r. z przeznaczeniem na basztę.
Kaplica Czaszek w Czermnej, fot. T. Trulka
Słone
Barokowy kościół Narodzenia NMP z 1780 r., przebudowany 1908 r. na neobarokowy wg projektu J. Elsnera. Zespół licznych drewnianych domów zrębowych, związanych z zamieszkującą tu do 1945 r. ludnością czeską, kamienne Ukrzyżowanie z 1826 r. z czeskimi napisami.
Zakrze
Barokowy kościół św. Katarzyny z 1679 r., z wieżą dobudowaną w 1725 r. Osiedle fabryczne z XIX/XX w. przy tkalni hr. von Mutiusa. Stacja końcowa linii kolejowej z Kłodzka z 1912 r. z parowozownią i wieżą ciśnień.
Brzozowie
Barokowy kościół śś. Piotra i Pawła z 1730 r. z dzwonnicą nakrytą cebulastym hełmem. Neogotycka kaplica MB Bolesnej w Zielonej Dolinie, zbudowana przez gminę Słone w 1887 r. przy Źródle Marii, którego woda miała pomagać na choroby oczu.
Zieleniec
Największy ośrodek narciarski na Ziemi Kłodzkiej i najwyżej położona miejscowość w Sudetach, znajduje się na zboczach Gór Orlickich, na wysokości 800-950 m.
Panuje tu specyficzny mikroklimat, zbliżony do alpejskiego, co w połączeniu z dużą ilością opadów w okresie zimowym, stwarza doskonałe warunki narciarskie. Wokół Zieleńca wyznakowano sieć szlaków do narciarstwa biegowego. To również popularne miejsce wśród kolarzy górskich. Neoromański kościół św. Anny, zbudowany w 1902 r. z kamienną, masywną wieżą jest najwyżej położonym kościołem w Sudetach. Schronisko PTTK Orlica usytuowano w dawnej gospodzie z XIX w.
Nad Zieleńcem wznosi się szczyt Orlicy (1084 m), najwyższej kulminacji polskiej części Gór Orlickich. Stało tu niegdyś schronisko, zbudowane przez Heinricha Rübartscha, którego upamiętnia pomnik przy głównej szosie. Na szczycie znajduje się również pomnik ku czci znanych osób, które go zdobyły – cesarza Józefa II (1779), prezydenta USA Johna Quincy Adamsa (1800) oraz Fryderyka Chopina (1826).
Torfowisko pod Zieleńcem
Rezerwat utworzony w 1954 r., obecnie posiada pow. 231,9 ha. Położony jest na zrównaniu między dolinami Bystrzycy Dusznickiej i Dzikiej Orlicy. Obejmuje Topielisko na północy i Czarne Bagno na południu. Przedmiotem ochrony jest unikalne torfowisko wysokie, które powstało w epoce polodowcowej na nieprzepuszczalnym podłożu z margli. Krajobraz torfowiska ma charakter subarktyczny, rosną tu rzadkie okazy roślin jak: borówka bagienna, rosiczka, wełnianka pochwowata, brzoza karłowata i sosna błotna, występują także cietrzew i głuszec. Rezerwat udostępniony jest do zwiedzania, znajdują się tu dwa pomosty z tablicami ścieżki dydaktycznej.
Lewin Kłodzki
Wieś gminna położona na pograniczu Wzgórz Lewińskich i Pogórza Orlickiego, dawne centrum tzw. Czeskiego Zakątka Ziemi Kłodzkiej. Na pochyłym rynku stoi barokowy dawny ratusz z wieżyczką zegarową z lat 1773-74, dawny pałac mieszczański z 1773 r., figura św. Jana Nepomucena z 1717 r. i kolumna maryjna z 1687 r. Renesansowy kościół św. Michała Archanioła wzniesiono w latach 1574-76 wg projektu Melchiora Neumanna, został on przebudowany w stylu barokowym w latach 1698-99 przez włoskiego architekta Como. Wiadukt kolejowy, zbudowany został przez włoskich budowniczych w latach 1903-05, ma 120 m dł. i 27 m wys.
Kościół i wiadukt kolejowy w Lewinie Kłodzkim, fot. D. Wojciechowski
Lasek Miejski
Barokowa kaplica św. Jana Nepomucena powstała w latach 1727-30 z fundacji młynarza z Jawornicy Dawida Walke. W dobudowanym do kaplicy budynku mieszkali do 1937 r. pustelnicy, jeden z nich – Benedikt Seidel ufundował w 1894 r. kalwarię, której kapliczki wspinają się na pobliskie wzgórze.
Jeleniów
Renesansowy dwór został rozbudowany w 1775 r. o skrzydło boczne. Hrabia von Mutius dokonał w 1788 r. barokowej przebudowy, później powstała wieża w stylu włoskim, obok znajduje się okazały kamienny folwark z 1841 r. Naprzeciwko pałacu stoi barokowy kościół Trójcy Świętej z 1669 r.
Darnków
Kamienny drogowskaz z 1892 r., malowniczy zbiornik wody pitnej w dolinie Dańczówki. W przysiółku Kociołek od 1994 r. działa Związek Buddyjski Khordong, prowadzący ośrodek z centrum odosobnień. Na Darnkowem góruje Krucza Kopa (723 m) we Wzgórzach Lewińskich z granitowym urwiskiem skalnym, na którym urządzono punkt widokowy. Z położonej po drugiej stronie doliny Cisowej (723 m) rozpościera się rozległa panorama, sięgająca Karkonoszy.
Świątynia buddyjska w Darnkowie, fot. T. Trulka
Jarków
Ogród Japoński, jeden z dwóch udostępnionych w Polsce do zwiedzania. Otwarty od maja do końca września.
Ruiny zamku Homole
W końcu XIII w. powstał murowany zamek, będący ośrodkiem małego państewka feudalnego. Został on zdobyty w 1428 r. przez husytów, w XV w. wielokrotnie zmieniał właścicieli, a ostatecznie kupił go Hildebrand von Kauffung z Łużyc. W 1534 r. zamek zdobyły wojska cesarskie, gdyż właściciele zamiast strzec granic, stali się rycerzami rabusiami. Od 1560 r. obiekt popadał w ruinę.
