O wysiedleniach, dawnych wsiach i o tym, co zostało na mapach dzisiaj. Niektórych może zdziwić fakt, że w latach 50. XX w. w okolicach Końskich miały miejsce wysiedlenia. A podyktowane były nowo powstającym poligonem wojskowym… Dziś tragiczne wydarzenia upamiętniają w terenie drewniane krzyże, tablice i … las.
Koncepcja budowy poligonu pojawiła się w latach 30. XX w. Miał on obejmować kilkadziesiąt (!) tysięcy hektarów i zajmować tereny od Końskich przez Przysuchę, Skarżysko po Starachowice. To właśnie z uwagi na zakłady zbrojeniowe w Skarżysku i Starachowicach wybrano tę lokalizację. W planach było przesiedlenie około 40 miejscowości, a mieszkańcom przysługiwać miały odszkodowania za utratę mienia. Tak się jednak nie stało. Z braku funduszy obiekt o tak dużej powierzchni nigdy nie powstał.
Mapa z lat 20./30. XX w. - obszar przyszłego Poligonu Barycz
W czasie II wojny światowej na terenach nieopodal Końskich stacjonowały wojska niemieckie. W pobliżu wsi Bębnów znajduje się cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej, na którym pochowano około 15 000 żołnierzy i jeńców radzieckich zamordowanych w latach 1941–1943.
Do koncepcji budowy poligonu powrócono pod koniec lat 40. XX w. W latach 1952–1953 władze PRL dokonały przymusowych wysiedleń. Objęły one 21 wsi i około 1800 rodzin. Część mieszkańców dobrowolnie opuściła swoje domostwa. Tych, którzy nie chcieli tego zrobić wywożono siłą, pozbawiając niemal całego majątku. W tym celu wykorzystywano transport kolejowy odchodzący ze stacji w Przysusze i Drzewicy. Mieszkańcy trafiali na tzw. Ziemie Odzyskane, głównie do województw: koszalińskiego, szczecińskiego, wrocławskiego, zielonogórskiego i olsztyńskiego.
Ćwiczenia wojsk carskich na terenie Obozu Ćwiczebnego Barycz (lata 30. XX w.)
Poligon, który powstał na wywłaszczonych terenach funkcjonował tylko kilka lat. Oficjalnie został zlikwidowany w 1957 r. Część mieszkańców byłych wsi wróciła na swoje ziemie. Reaktywowano niektóre miejscowości, jak: Barycz, Bębnów, Morzywół, Komaszyce, Miłaków, Rogówek, Brzeźnica. Pozostałe tereny zalesiono. Dziś zarządza nimi Nadleśnictwo Barycz.
Zalesianie terenów po poligonie w latach 60. XX w.
Cmentarze, pomniki, krzyże, a także dawne wsie zaznaczone są na mapach Compass. Poniżej mapa turystyczna z okolic Końskich, wykorzystana na potrzeby Rajdu Bike Orient. Doskonale widać na niej, jak duży procent stanowią obecnie lasy. Wysiedlone wsie (zaznaczone na mapie w nawiasie) to m.in. Januchta, Józefów, Huta, Kacprów, Budki.
Mapa okolic Baryczy z Rajdu Bike Orient (Barycz, 1.07.2023 r.)
Chcąc z bliska przyjrzeć się temu, jak obecnie wygląda teren dawnego poligonu, najlepiej wybrać się na pieszą lub rowerową wycieczkę. Zaparkować można m.in. przed Nadleśnictwem Barycz w miejscowości Barycz (4 km na północ od Końskich). Poniżej kilka zdjęć z organizowanego na tym obszarze Rajdu Bike Orient (fot. Paweł Banaszkiewicz).
Więcej zdjęć tu:
Polecamy mapy:
Góry Świętokrzyskie - mapa turystyczna 1:60 000
Dolina Środkowej Pilicy - mapa turystyczna 1:75 000
Źródło: Kamil Kubicki, Rys historyczny wojskowości na obecnych terenach Nadleśnictwa Barycz, Nadleśnictwo Barycz, online: https://barycz.radom.lasy.gov.pl/wojskowosc-na-terenach-nadlesncistwa-barycz?fbclid=IwAR1bcl-K9cPWLZZsi-ez-2RHTcaWxRZz3Q4ZZlBtbUXw3xCAVzU-prqakSk