„Błądząc po iwonickich ścieżkach, wśród drewnianych pensjonatów, spoglądając na zegarową wieżyczkę „Bazaru” lub starego Domu Zdrojowego, słuchając wreszcie koncertu orkiestry zdrojowej grającej arie z operetek Straussa czy Lehara – można odnieść wrażenie, że bardzo niewiele się tu zmieniło od czasów opisywanych przez Wincentego Pola, Kazimierza Chłędowskiego, Ferdynanda Hoesika lub Władysława Bełzę...”
Stanisław Pagaczewski „Spotkamy się u wód”
Fot. Deptak w centrum Iwonicza-Zdroju
Iwonicz-Zdrój - historia uzdrowiska
Historia Iwonicza, położonego nad rzeką Iwonką, sięga XIV w. W XV w. wieś lokowano na prawie niemieckim, co wiązało się z napływem osadników ze Śląska i Łużyc. Do dziś wielu mieszkańców Iwonicza nosi niemiecko brzmiące nazwiska. Z XVI w. pochodzą pierwsze wzmianki o leczniczych właściwościach tutejszych wód. Pisał o nich w 1578 r., w dziele lekarskim „Cieplice”, dr Wojciech Oczko. W XVII w. uzdrowisko cieszyło się dużą popularnością w kraju i za granicą. Interesowali się nim wybitni lekarze koronowanych głów państw. Wiek XVIII nie sprzyjał rozwojowi lecznictwa. O ponowny rozwój uzdrowiska zadbał, przybyły do Iwonicza, Karol Załuski. Do 1944 r. Iwonicz pozostawał w rękach Załuskich, którzy od 1837 r. wybudowali tu: zakład kąpielowy, pijalnię, łazienki, kaplicę zdrojową, park zdrojowy, hotele i pensjonaty. W okresie międzywojennym miał miejsce dalszy rozwój zdroju związany z inwestycjami nie tylko Załuskich, ale także innych przedsiębiorców. Koniec XIX w. to okres intensywnego wzrostu, spowodowany wydobyciem w okolicy złóż ropy naftowej. Tragicznie w historii Iwonicza zapisał się czas II wojny światowej. 24 lipca 1944 r. w Lesie Grabińskim (na południowy zachód od Iwonicza) Niemcy rozstrzelali 72 mieszkańców okolicznych wsi. W miejscu egzekucji znajduje się dziś pomnik. W 1955 r. dokonano administracyjnego podziału miejscowości na Iwonicz i Iwonicz-Zdrój.
Fot. Pomnik upamiętniający Wojciecha Oczko w Iwoniczu-Zdroju
Dziś Iwonicz-Zdrój to prężnie działające uzdrowisko z nowoczesną bazą sanatoryjną i zabiegową. Największym bogactwem są wody mineralne, które służą inhalacji, kuracjom pitnym i kąpielowym, a także produkcji soli jodowo-bromowej i kosmetyków „Iwoniczanka”. Leczone są tu choroby narządów ruchu, układu oddechowego i układu trawienia.
Iwonicz-Zdrój - co warto zobaczyć?
Centrum uzdrowiska stanowi park zdrojowy z zabytkową zabudową, wśród której uwagę zwracają XIX-wieczne wille, zakłady i urządzenia lecznictwa uzdrowiskowego.
Stary Pałac
Najstarszy zabytkowy obiekt w Iwoniczu-Zdroju zwany niegdyś „Modrzewiowym Pałacem”. Powstał w 1837 r. jako letni pałac rodu Załuskich. Zaprojektowała go sama Amelia Załuska jako obiekt dwukondygnacyjny w stylu późnoklasycystycznym. Obecnie mieści się tu siedziba Zarządu Uzdrowiska Iwonicz S.A.
Fot. Stary Pałac w Iwoniczu-Zdroju
Stare Łazienki
Stare Łazienki (pierwotnie Łazienki Mineralne) wzniesiono w 1839 r. Był to parterowy drewniany budynek na planie prostokąta. Na skutek rozbudowy według projektu Feliksa Księżarskiego w latach 70. XIX w. powstał jednopiętrowy obiekt w stylu secesyjnym. Po generalnym remoncie w latach 80. XX w. budynek przystosowano na potrzeby kuracjuszy.
Fot. Zabudowa uzdrowiskowa Iwonicza-Zdroju (Stare Łazienki)
Pijalnia wód mineralnych
Obecny budynek stoi na miejscu drewnianych Łazienek, które zostały przebudowane w latach 20. XX w. na budynek murowany z krytym deptakiem. Ich pierwotna nazwa to Łazienki Borowinowe (odbywały się tu kąpiele borowinowe). Uwagę zwraca bogata dekoracja wnętrza stylizowanego na oranżerię. W pijalni oferowane są wody lecznicze chlorkowo-wodorowęglanowo-sodowe, jodkowe i termalne. Na piętrze znajduje się Galeria Pasaż.
Fot. Pijalnia wód mineralnych w Iwoniczu-Zdroju
Bazar, pl. Józefa Dietla 1
Dwupiętrowy drewniany budynek z czworoboczną wieżą Zegarową to symbol iwonickiego uzdrowiska. Obiekt powstał w latach 1876-1880 na planie zbliżonym do litery H. Uwagę zwracają efektowne kryte tarasy i podcienia oraz zdobione balkony. Pierwotnie mieścił się tu luksusowy hotel, obecnie znajdują się tu lokale handlowe i mieszkania prywatne.
Fot. Bazar w Iwoniczu-Zdroju
Dom Zdrojowy, pl. Józefa Dietla 2
Dwukondygnacyjny drewniany obiekt pochodzi z 1860 r. Początkowo służył jako luksusowy hotel. Obecnie mieszczą się w nim: Centrum Informacji Turystycznej, Restauracja „Zdrojowa”, kino „Wczasowicz”, Gminny Ośrodek Kultury, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Siedziba Stowarzyszenia Przyjaciół Iwonicza-Zdroju.
Fot. Dom zdrojowy w centrum Iwonicza-Zdroju
Pozostałe obiekty zabytkowe:
Wśród pozostałych obiektów zabytkowych wyróżnia się, wzniesiony w 1912 r. w stylu secesji szwajcarskiej „Biały Orzeł” (obecnie sanatorium). Obok znajduje się Krakowiak – pierwotnie drewniany pensjonat w stylu szwajcarskim, który po pożarze w 2004 r. został odbudowany i obecnie mieści się w nim restauracja i biblioteka. Po drugiej stronie drogi wznosi się okazały budynek sanatorium „Pod Jodłą”, a obok ogród romantyczny z altaną i obeliskiem ku czci Władysława Bełzy. W pobliżu znajduje się budynek dawnego sanatorium „Ustronie”. Warto odnaleźć słynną niegdyś letnią rezydencję Załuskich – „Belweder”, niestety dziś opuszczoną i wymagającą remontu. W niedalekiej odległości od centrum znajdują się jeszcze: Zofiówka i Lutnia.
Zabytkowym obiektem jest również Kaplica Zdrojowa wybudowana w 1895 r. z inicjatywy Michała Załuskiego. Warto zajrzeć do wnętrza i zobaczyć neogotycki ołtarz główny. Obok Kaplicy Zdrojowej znajduje się nowy kościół parafialny pw. św. Iwona i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych.
Park Zdrojowy
Centralnym punktem parku zdrojowego jest kolista fontanna wkomponowana w otoczenie obszernego placu z rabatami kwiatowymi. W pobliżu znajduje się zegar słoneczny. Nieco na wzniesieniu usytuowana jest altana „Glorietka”, służąca okazjonalnie jako scena dla kameralnych występów.
Przy Pijalni Wód Mineralnych znajduje się źródło Józefa i XIX-wieczny Pawilon nad źródłami zaprojektowany przez Amelię Załuską. Obok biała figura Matki Boskiej Przedziwnej z 1891 r. – miejsce kultu maryjnego. Warto udać się jeszcze przed pomnik dr. W. Oczki (przed wejściem na deptak, na pl. dr. W. Oczki), który w swej pracy „Cieplice”, jako pierwszy wspomina o wodach leczniczych w Iwoniczu.
Fot. W parku zdrojowym w Iwoniczu-Zdroju
Źródło Bełkotka
(na zachód od centrum uzdrowiska, dojście od Centrum Informacji Turystycznej niebiesko-białą ścieżką spacerową – 15 min)
Źródło Bełkotka, umiejscowione na stokach Góry Przedziwnej, to ulubione miejsce wycieczek kuracjuszy i turystów z Iwonicza-Zdroju. Nazwa „Bełkotka” pochodzi od ulatniającego się ze źródła gazu ziemnego (dziś już w niewielkim stopniu), który powoduje bulgot wody. Nad źródłem znajduje się płaskorzeźba głowy Wincentego Pola wraz z wyrytym na tablicy wierszem. Do źródła prowadzi al. W. Pola. Po drodze mijamy jaz na potoku Bełkotka z pomnikiem poświęconym pamięci Karola hr. Załuskiego, fundatora Zakładu Zdrojowego w Iwoniczu.
Wszystkie najciekawsze miejsca i obiekty warte zobaczenia zaznaczone są na mapie Iwonicz-Zdrój, Rymanów-Zdrój i okolice 1:20 000. Dodatkowo centrum Iwonicza-Zdroju przedstawione zostało w dokładniejszej skali 1:7 500. Na odwrocie znajduje się informator turystyczny z opisami i zdjęciami.
Fot. Fragment mapy Iwonicz-Zdrój, Rymanów-Zdrój i okolice (1:20 000)
Fot. Mapa Iwonicz-Zdrój, Rymanów-Zdrój i okolice (1:20 000)
Powyższy tekst pochodzi z mapy Iwonicz-Zdrój i okolice.